Application icon

Interpunkcja (powtórka)

Interpunkcja (powtórka)

expand learning text

Interpunkcja – powtórzenie

Interpunkcja pomaga porządkować tekst, oddzielać jego części i wskazywać relacje między wyrazami oraz zdaniami. Odpowiednie użycie znaków interpunkcyjnych ułatwia zrozumienie wypowiedzi i może wpływać na jej znaczenie.

Najwięcej trudności sprawia przecinek, dlatego warto znać najważniejsze zasady jego stosowania.

1. Przecinek w wyliczeniach

Przecinkiem oddzielamy od siebie kolejne elementy wyliczenia.

  • Na stole leżały książki, zeszyty, długopisy i ołówki.
  • W ogrodzie rosły róże, tulipany, narcyzy i stokrotki.

Nie stawiamy przecinka przed pojedynczymi spójnikami i, oraz, ani, lub, albo, czy, jeśli łączą one ostatnie elementy wyliczenia.

2. Przecinek w zdaniu złożonym

W zdaniach złożonych przecinek najczęściej oddziela zdania składowe. Sposób jego użycia zależy od tego, jak te zdania są ze sobą połączone.

A. Zdania składowe bez spójnika

Jeżeli zdania składowe nie są połączone wyraźnym spójnikiem, oddzielamy je przecinkiem.

  • Zadzwonił telefon, pobiegłem odebrać.
  • Świeciło słońce, dzieci bawiły się w ogrodzie.

B. Zdania współrzędnie złożone

Przecinek stawiamy przed spójnikami:

a, ale, lecz, więc, zatem, toteż

  • Chciałem wyjść na spacer, ale zaczął padać deszcz.
  • Było późno, więc wróciliśmy do domu.
  • Zrobiło się zimno, toteż wróciliśmy do domu.

Uwaga na spójniki łączne i rozłączne

Przed spójnikami i, oraz, ani, lub, albo, czy zazwyczaj nie stawiamy przecinka, gdy łączą one zdania lub ich części. Przecinek stawiamy przed nimi tylko wówczas, gdy powtarzają się one w zdaniu. 

  • Poszedłem do sklepu i kupiłem chleb.
  • Poszedłem do sklepu i kupiłem chleb, i odebrałem paczkę. 
  • Możemy zostać w domu albo pójdziemy do kina.
  • Albo możemy zostać w domu, albo pójdziemy do kina.

3. Przecinek w zdaniu podrzędnie złożonym

W zdaniu podrzędnie złożonym jedno zdanie składowe jest nadrzędne, a drugie podrzędne. Oddzielamy je przecinkiem.

Często zdanie podrzędne rozpoczyna się od wyrazów:

że, iż, aby, żeby, ponieważ, gdyż, bo, gdy, kiedy, jeśli, jeżeli, choć, chociaż

  • Wiem, że masz rację.
  • Nie poszedłem na spacer, ponieważ padał deszcz.
  • Zadzwonię do ciebie, kiedy wrócę do domu.
  • Pójdziemy na wycieczkę, jeśli pogoda się poprawi.

Jeżeli zdanie podrzędne występuje na początku, przecinek stawiamy po nim.

  • Jeśli przestanie padać, pójdziemy na spacer.
  • Kiedy wrócę do domu, odrobię lekcje.
  • Chociaż było zimno, wyszliśmy na dwór.

4. Przecinek przy wołaczu

Wołacz służy do bezpośredniego zwracania się do osoby lub grupy osób. Wołacz oddzielamy przecinkiem od reszty wypowiedzenia.

  • Mamo, pomożesz mi?
  • Tomku, chodź tutaj!
  • Proszę pani, czy mogę wejść?

Jeżeli wołacz znajduje się na końcu, również oddzielamy go przecinkiem:

  • Chodź tutaj, Tomku.
  • Dziękuję ci, mamo.

5. Przecinek przy wykrzykniku

Wyrazy i wyrażenia o charakterze wykrzyknikowym, np. ach, och, ojej, brawo, powinny być oddzielone przecinkiem od reszty zdania. (Zamiast przecinka można użyć również znaku wykrzyknienia). 

  • Ojej, zapomniałem zeszytu!
  • Ach, jak tu pięknie!
  • Brawo, świetnie wykonałeś zadanie!
6. Przecinki we wtrąceniach

Wtrącenie to dodatkowa informacja, komentarz lub wyjaśnienie, które można usunąć bez naruszenia podstawowego sensu zdania.

Wtrącenie znajdujące się w środku zdania wydzielamy przecinkami z obu stron.

  • Ten film, moim zdaniem, jest bardzo ciekawy.
  • Ania, jak zwykle, przyszła pierwsza.
  • Pan Kowalski, nasz sąsiad, pomógł nam w ogrodzie.

Wtrącenie można również wydzielić myślnikami lub nawiasem:

  • Ten film – moim zdaniem – jest bardzo ciekawy.
  • Ten film (moim zdaniem) jest bardzo ciekawy.

7. Przecinek przy powtórzeniach

Przecinek może oddzielać powtarzające się elementy zdania, zwłaszcza gdy chcemy je wyraźnie wyodrębnić.

  • Nie, nie zgadzam się z tobą.
  • Tak, tak, masz rację.
  • Nie chcę, naprawdę nie chcę tam iść.

8. Dwukropek (:)

Dwukropek stosujemy m.in. przed wyliczeniem, jeśli wcześniejsza część zdania zapowiada to, co nastąpi.

  • Na wycieczkę trzeba zabrać: plecak, wodę, kanapki i kurtkę.
Może również wprowadzać wyjaśnienie lub przytoczenie.
  • Zrozumiałem jedno: muszę więcej się uczyć.

9. Średnik (;)

Średnik oddziela części wypowiedzenia silniej niż przecinek, ale słabiej niż kropka. Stosujemy go m.in. w rozbudowanych wyliczeniach oraz między dłuższymi, powiązanymi ze sobą częściami.

  • Jedni uczniowie przygotowywali prezentację; inni zajmowali się dekoracją sali.

10. Myślnik (–)

Myślnik może m.in.:

- wprowadzać dopowiedzenie,

- zastępować niektóre przecinki przy wtrąceniach,

- wskazywać nagłą zmianę myśli,

- oddzielać wypowiedzi bohaterów w dialogu.

  • Moja siostra – wielka miłośniczka zwierząt – przygarnęła kota.
  • Chciałem wyjść na spacer – zaczął jednak padać deszcz.

11. Nawias ( )

Nawias służy do wydzielania dodatkowej informacji, komentarza lub wyjaśnienia.

  • Adam Mickiewicz (1798–1855) jest autorem „Dziadów”.
  • Spotkamy się jutro (jeśli oczywiście będziesz mieć czas).

12. Cudzysłów („ ") 

Cudzysłów stosujemy m.in. do oznaczania:

- tytułów utworów,

- dosłownych przytoczeń,

- niektórych nazw,

- wyrazów użytych w szczególnym znaczeniu.

  • Przeczytałem „Pana Tadeusza”.
  • Powiedział: „Wrócę wieczorem”.


Download on Google Play   Download on App Store  
Download on Google Play   Download on App Store