Application icon

Liczebnik (powtórka)

Liczebnik (powtórka)

expand learning text

1. Co to jest liczebnik?

Liczebnik to część mowy, która nazywa liczbę, ilość lub kolejność.

O liczebniki możemy zapytać:

  • Ile? – np. trzy, pięć, dziesięć
  • Ilu? – np. trzech, pięciu, dziesięciu
  • Który z kolei? – np. pierwszy, drugi, dziesiąty

Przykłady:

  • Na stole leżą trzy książki.
  • W klasie jest dwudziestu uczniów.
  • Zająłem drugie miejsce.

2. Jak rozpoznać liczebnik?

Aby rozpoznać liczebnik, sprawdź, czy wyraz:

  • informuje o liczbie lub ilości – dwa, siedem, sto,
  • informuje o kolejności – pierwszy, piąty, dziesiąty.

Przykłady:

  • Mam cztery kredki. → Ile? cztery
  • W zawodach zająłem pierwsze miejsce. → Które z kolei? pierwsze
  • Na wycieczkę pojechało dwudziestu uczniów. → Ilu? dwudziestu

3. Czy liczebnik odmienia się przez liczby?

Niewiele liczebników możemy odmienić przez liczbę pojedynczą i mnogą. Są nimi:
  • liczebniki mówiące o kolejności (Który z kolei?)
Pierwsza dziewczyna na mecie. → Pierwsze dziewczyny na mecie. 
  • liczebniki tysiąc, milion, itd. 
milion gwiazd → dwa miliony gwiazd 

4. To jest ważne!

Wyrazy typu: jedynka, dwójka, jedenastka nie są liczebnikami, ponieważ nie odpowiadają na pytania Ile? Który z kolei? Są to rzeczowniki (Co to jest? To jest jedynka.)

5. Typy liczebników

Wyróżniamy kilka typów liczebników:

a) główne - informują o liczbie osób, rzeczy, itp. Odpowiadają na pytanie: Ile? 

  • jeden, dwadzieścia dwa, sto jeden

b) porządkowe - informują o kolejności. Odpowiadają na pytanie: Który z kolei? 

  • drugi, dwunasty, czterdziesty czwarty

c) ułamkowe - używane, by określać niepełną liczbę

  • pół, jedna trzecia, ćwierć, pięć dwunastych

d) nieokreślone - nie podają konkretnej liczby

  • kilka, kilkaset

e) zbiorowe - służą do określania liczby istot niedorosłych, osób w grupach wymieszanych płciowo lub przedmiotów, których nazwy występują tylko w liczbie mnogiej. W formie podstawowej mają końcówki -oje/-oro.

  • dwoje szczeniąt, pięcioro kurcząt (liczba osób niedorosłych)
  • dwoje ludzi, dwanaścioro ludzi (liczba osób w grupie, w której znajdują się i kobiety, i mężczyźni)
  • troje drzwi, pięćdziesięcioro sań (liczba przedmiotów, których nazwy występują tylko w liczbie mnogiej) 

6. Odmiana liczebników przez przypadki

Liczebniki mogą odmieniać się przez przypadki.

W języku polskim wyróżniamy 7 przypadków.

Przypadek        Pytania       Przykład
Mianownik (M.)              Kto? Co?               trzy książki
Dopełniacz (D.)        Kogo? Czego?             trzech książek
Celownik (C.)       Komu? Czemu?           trzem książkom
Biernik (B.)           Kogo? Co?              trzy książki
Narzędnik (N.)       (Z) kim? (Z) czym?     (z) trzema książkami
Miejscownik (Ms.)       (O) kim? (O) czym?      (o) trzech książkach
Wołacz (W.)         (O! Witajcie!)              trzy książki!

7. Rodzaj liczebnika

Liczebniki mogą odmieniać się przez rodzaje.

a) Liczebnik „jeden”

Może występować w różnych rodzajach:

  • rodzaj męski – (ten) jeden chłopiec
  • rodzaj żeński – (ta) jedna dziewczynka
  • rodzaj nijaki – (to) jedno dziecko
b) Pozostałe liczebniki główne i nieokreślone mogą występować w rodzajach:
  • męskoosobowym - (ci/tych) dwaj/trzej chłopcy; trzynastu mężczyzn, kilku młodzieńców 
  • niemęskoosobowym - (te) dwie/trzy dziewczyny; trzynaście dziewczyn
c) Liczebniki porządkowe:
  • rodzaj męski – (ten) pierwszy dzień
  • rodzaj żeński – (ta) pierwsza lekcja
  • rodzaj nijaki – (to) pierwsze miejsce
  • męskoosobowy – (ci) pierwsi uczniowie
  • niemęskoosobowy – (te) pierwsze uczennice



Download on Google Play   Download on App Store  
Download on Google Play   Download on App Store