1. Co to jest liczebnik?
Liczebnik to część mowy, która nazywa liczbę, ilość lub kolejność.
O liczebniki możemy zapytać:
- Ile? – np. trzy, pięć, dziesięć
- Ilu? – np. trzech, pięciu, dziesięciu
- Który z kolei? – np. pierwszy, drugi, dziesiąty
Przykłady:
- Na stole leżą trzy książki.
- W klasie jest dwudziestu uczniów.
- Zająłem drugie miejsce.
2. Jak rozpoznać liczebnik?
Aby rozpoznać liczebnik, sprawdź, czy wyraz:
- informuje o liczbie lub ilości – dwa, siedem, sto,
- informuje o kolejności – pierwszy, piąty, dziesiąty.
Przykłady:
- Mam cztery kredki. → Ile? cztery
- W zawodach zająłem pierwsze miejsce. → Które z kolei? pierwsze
- Na wycieczkę pojechało dwudziestu uczniów. → Ilu? dwudziestu
3. Czy liczebnik odmienia się przez liczby?
- liczebniki mówiące o kolejności (Który z kolei?)
- liczebniki tysiąc, milion, itd.
4. To jest ważne!
5. Typy liczebników
Wyróżniamy kilka typów liczebników:
a) główne - informują o liczbie osób, rzeczy, itp. Odpowiadają na pytanie: Ile?
- jeden, dwadzieścia dwa, sto jeden
b) porządkowe - informują o kolejności. Odpowiadają na pytanie: Który z kolei?
- drugi, dwunasty, czterdziesty czwarty
c) ułamkowe - używane, by określać niepełną liczbę
- pół, jedna trzecia, ćwierć, pięć dwunastych
d) nieokreślone - nie podają konkretnej liczby
- kilka, kilkaset
e) zbiorowe - służą do określania liczby istot niedorosłych, osób w grupach wymieszanych płciowo lub przedmiotów, których nazwy występują tylko w liczbie mnogiej. W formie podstawowej mają końcówki -oje/-oro.
- dwoje szczeniąt, pięcioro kurcząt (liczba osób niedorosłych)
- dwoje ludzi, dwanaścioro ludzi (liczba osób w grupie, w której znajdują się i kobiety, i mężczyźni)
- troje drzwi, pięćdziesięcioro sań (liczba przedmiotów, których nazwy występują tylko w liczbie mnogiej)
6. Odmiana liczebników przez przypadki
Liczebniki mogą odmieniać się przez przypadki.
W języku polskim wyróżniamy 7 przypadków.
| Przypadek | Pytania | Przykład |
|---|---|---|
| Mianownik (M.) | Kto? Co? | trzy książki |
| Dopełniacz (D.) | Kogo? Czego? | trzech książek |
| Celownik (C.) | Komu? Czemu? | trzem książkom |
| Biernik (B.) | Kogo? Co? | trzy książki |
| Narzędnik (N.) | (Z) kim? (Z) czym? | (z) trzema książkami |
| Miejscownik (Ms.) | (O) kim? (O) czym? | (o) trzech książkach |
| Wołacz (W.) | (O! Witajcie!) | trzy książki! |
7. Rodzaj liczebnika
Liczebniki mogą odmieniać się przez rodzaje.
Może występować w różnych rodzajach:
- rodzaj męski – (ten) jeden chłopiec
- rodzaj żeński – (ta) jedna dziewczynka
- rodzaj nijaki – (to) jedno dziecko
- męskoosobowym - (ci/tych) dwaj/trzej chłopcy; trzynastu mężczyzn, kilku młodzieńców
- niemęskoosobowym - (te) dwie/trzy dziewczyny; trzynaście dziewczyn
- rodzaj męski – (ten) pierwszy dzień
- rodzaj żeński – (ta) pierwsza lekcja
- rodzaj nijaki – (to) pierwsze miejsce
- męskoosobowy – (ci) pierwsi uczniowie
- niemęskoosobowy – (te) pierwsze uczennice

